Zwerfvuil moet worden aangepakt, dat is geen punt van discussie. Maar over de vraag hoe, verschillen de meningen. Biodegradeerbare kunststoffen kunnen daar een rol in spelen. Oxo-fragmenteerbare kunststoffen worden ook gepromoot als oplossing, maar de kunststofindustrie wil een verbod op deze materialen.

Biodegradeerbare kunststoffen worden door micro-organismen afgebroken tot CO2 en water. Ze zijn een logische keuze als het gebruik functioneel is en als ze afbreekbaar zijn in het milieu waarin ze terecht komen. De meeste biodegradeerbare kunststoffen zijn composteerbaar. Een materiaal wordt als composteerbaar aangemerkt als het voldoet aan de Europese norm EN 13432. Dit betekent dat ze afbreekbaar zijn onder industriële condities, waarbij de temperatuur voldoende hoog moet zijn en de verblijftijd voldoende lang. Als een kunststof composteerbaar is, dan wil dat nog niet zeggen dat hij ook in het ´milieu´ afbreekt. Niet voor niets wil de Europese commissie een norm voor huiscompostering.

Fragmenteren

Oxo-‘degradeerbare’ kunststoffen degraderen niet en zijn zeker niet composteerbaar. Er zijn leveranciers die biodegradeerbaarheid claimen, maar van alle onderzoeken is dat in slechts twee ervan vastgesteld, terwijl die conclusie bij herhaling van het onderzoek (onder dezelfde omstandigheden) niet werd bevestigd. Oxo-‘degradeerbare’ kunststoffen zijn vaak polyethylenen waaraan additieven zijn toegevoegd, die ervoor zorgen dat het materiaal onder invloed van zuurstof, licht en/of warmte uiteenvalt. Een betere benaming is dan ook oxo-fragmenteerbare kunststoffen.

Discutabel

Oxo-fragmenteerbare kunststoffen zijn onder andere te vinden in draagtassen en landbouwfolie. Deze kunststoffen worden door de leveranciers aangeprezen als oplossing voor zwerfafval. Het tegendeel lijkt eerder waar.
Ten eerste vallen oxo-fragmenteerbare kunststoffen in het milieu uiteen in heel kleine stukjes, zodat het zwerfafval niet meer zichtbaar is. De kunststoffen zijn echter niet omgezet door micro-organismen, maar zijn nog aanwezig in minuscuul kleine stukjes.
Ten tweede verstoren oxo-fragmenteerbare kunststoffen de recyclingroute. De PE-gebaseerde oxo’s kunnen niet worden onderscheiden van gewoon PE. Als deze kunststoffen meegaan in de kunststofafvalstroom, heeft dat een lagere kwaliteit van recyclaat tot gevolg. De aanwezige additieven in oxo’s ondermijnen namelijk de chemische stabiliteit.

Onderzoek

Landen met een slechte afvalmanagementstructuur, zoals India, staan open voor oxo-fragmenteerbare kunststoffen. Grote multinationals in de levensmiddelensector zijn echter terughoudend, omdat ze een potentiële aansprakelijkheid zien. Immers, het (zwerf)afvalprobleem lijkt op de korte termijn te worden opgelost, maar op de lange termijn wordt een nieuw en groter probleem geschapen. In verschillende Europese landen nemen kunststof (verpakkings)producenten en kunststofrecyclers stelling tegen oxo-fragmenteerbare kunststoffen.
Om helderheid te scheppen in de discussie, laat de Europese Commissie onderzoek doen naar de milieu-impact van oxo-‘degradeerbare’ kunststoffen. Daarbij zal specifiek worden gekeken naar draagtassen, waarin de materialen worden toegepast. Het onderzoek maakt deel uit van de nieuwe Europese Richtlijn EC 2015/720 betreffende de vemindering van het gebruik van plastic tasjes. In deze richtlijn is opgenomen dat voor 27 mei 2017 dit onderzoek moet zijn afgerond.